Tác giả & Tác phẩm Đồng Nai

Đồng Nai – Những tác giả và tác phẩm kể câu chuyện của một vùng đất đang chuyển mình

Nếu phải tìm một điểm đặc biệt của mỹ thuật Đồng Nai, thì đó không nằm ở những “kiệt tác kinh điển” hay những tên tuổi vang dội, mà ở cách nghệ thuật len vào đời sống, gắn với không gian và phản ánh sự chuyển động của xã hội. Ở đây, tác giả và tác phẩm không tách rời nhau như trong mỹ thuật hàn lâm, mà cùng tồn tại trong một hệ sinh thái rất “đời”.

Một trong những gương mặt tiêu biểu cho tinh thần ấy là họa sĩ Mai Văn Nhơn. Ông dành gần ba thập kỷ để thổi hồn vào dòng gốm Biên Hòa. Làm gốm, bên cạnh là nhu cầu sáng tạo của người họa sĩ, còn là tâm huyết cả cuộc đời ông, với tâm niệm, để giữ hồn di sản đưa gốm trở thành một phần của ký ức cộng đồng Việt Nam. Vì lẽ đó, tác phẩm của ông không chỉ tạo nên cuộc “đối thoại” trong nước, mà còn vươn ra tầm thế giới, được Nhà nước chọn làm quà tặng lãnh đạo các quốc gia và vùng lãnh thổ trong nền kinh tế APEC, khẳng định vị thế độc đáo của nghệ thuật gốm ghép Việt.

 Ông không chọn con đường hội họa thuần túy, mà đi theo một hướng rất riêng: kết hợp hội họa với gốm – một chất liệu truyền thống của Biên Hòa. Những bức tranh gốm ghép của ông không chỉ để treo, mà hiện diện trong các không gian công cộng, công trình kiến trúc, trở thành một phần của môi trường sống. Trong các tác phẩm ấy, người xem có thể bắt gặp hình ảnh lịch sử, văn hóa, con người Đồng Nai được kể lại bằng ngôn ngữ vừa thô mộc, vừa bền bỉ như chính chất liệu đất nung. Nghệ thuật ở đây không “trưng bày”, mà “hiện diện”.

Ở một hướng khác,họa sĩ Nguyễn Văn Phẩm (nguyên giảng viên Trường Cao đẳng Mỹ thuật trang trí Đồng Nai), lại chọn cách kể chuyện bằng tranh khắc gỗ – một hình thức tưởng chừng cổ điển nhưng lại rất phù hợp để ghi lại nhịp sống đô thị đang biến đổi. Tranh khắc gỗ luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho những sáng tác của ông trong hơn 10 năm qua.Trong các tác phẩm của ông, những địa danh như Văn Miếu Trấn Biên hay những góc phố Biên Hòa hiện lên qua các mảng đen trắng, không cầu kỳ chi tiết nhưng giàu nhịp điệu. Điều thú vị là, càng giản lược, hình ảnh lại càng gợi mở – như thể người nghệ sĩ không chỉ vẽ những gì nhìn thấy, mà còn vẽ cả ký ức và cảm nhận của mình về vùng đất.

Tác phẩm Văn miếu Trấn Biên (khắc gỗ) của họa sĩ Nguyễn Văn Phẩm

Tác phẩm chùa Ông (khắc gỗ) của họa sĩ Nguyễn Văn Phẩm

Điều làm nên sự khác biệt của các tác phẩm tại Đồng Nai chính là mối liên hệ chặt chẽ với không gian cụ thể. Một bức tranh gốm không thể tách rời khỏi bức tường nó gắn vào; một bức bích họa chỉ thực sự có ý nghĩa khi nằm trên con đường nơi người dân đi qua mỗi ngày; một tác phẩm khắc gỗ lại trở nên sống động hơn khi gắn với ký ức về một địa danh như Văn Miếu Trấn Biên. Nghệ thuật, vì vậy, không tồn tại độc lập, mà là một phần của đời sống.

Ở đây, nghệ thuật không còn là sản phẩm của một cá nhân, mà là tiếng nói chung của cộng đồng. Khi đặt tất cả những điều này trong bối cảnh Đồng Nai đang đô thị hóa mạnh mẽ, ta sẽ thấy rõ hơn vai trò của các tác giả và tác phẩm. Họ không chỉ “sáng tác”, mà còn góp phần giữ lại ký ức, định hình bản sắc và tạo nên sự kết nối giữa con người với không gian. Trong một vùng đất đang thay đổi từng ngày, nghệ thuật trở thành cách để con người nhận ra mình đang ở đâu, đã đi qua những gì, và đang hướng đến điều gì.

Nhìn lại, có thể nói rằng mỹ thuật Đồng Nai không nổi bật bởi những tên tuổi lớn, mà bởi cách nó tồn tại: âm thầm, gần gũi và gắn chặt với đời sống. Những tác giả trong cộng đồng, đã tạo nên một dòng chảy nghệ thuật rất riêng – không ồn ào, nhưng bền bỉ.

Và có lẽ, chính sự bền bỉ ấy mới là điều làm nên giá trị lâu dài của mỹ thuật Đồng Nai: một nền nghệ thuật không đứng trên đời sống, mà sống cùng đời sống.